— «Сен жаман ойнамайсың... қыз бала үшін».

— «Симс ойнай бер, жылама».

— «Саппортты ал, саған басқа рөл берілмеген».

Егер сіз бұрын-соңды шутер ойындарын шындап ойнаған, MOBA рейтингінде тырысқан немесе матчта ақпарат үшін микрофонды қолданған қыз болсаңыз – бұл сөз тіркестері сізге таныс болуы мүмкін. Қазіргі таңда әйелдер геймингі жеккөрушілік, сенімсіздік, шаршау және тіпті өзін-өзі саботаждау арқылы дамып келеді.

«Deloitte» статистикасы мен «Digital Razor» зерттеуіне сәйкес, әйелдер геймер аудиториясының жартысын құрайды және ерлер санынан ешбір кем түспейді. Олар да шутерларда клатчтарды алады, MOBA-да ойындарды тартады және баттл роялда бірінші орындарды иеленеді. Олар барлық жерде.

Тек ең жоғарғы деңгейден басқа.

Кәсіби лигалар, ірі турнирлердің іріктеу кезеңдері, жетекші командалардың логотиптері, ірі брендтермен ынтымақтастық, үлкен жүлделер – мұның бәрі, көбінесе, тек ерлер киберспортына тиесілі. Кәсіби сахнада қыздар ойыншылардың тек 10-15%-ын құрайды, және көп жағдайда – бұл бөлек әйелдер құрамы. Әйелдер лигасына арналған турнирлер әлі де жабық клуб сияқты көрінеді: минималды жарыстар саны, аз жүлде қоры, ірі инвестициялардың жоқтығы, киберспортшы қыздарға қатысты жеккөрушілік.

90-шы жылдары киберспорт әлеміндегі алғашқы қыздардың бірі Стиви Кейс «Quake» шутер ойынын ойнай отырып, нені бастан кешіретінін түсінген еді. Әр ойыннан кейін оның жеңістерін жоққа шығарды: «Ол жай ғана жолы болып тұр», ал турнирлерге «қыз-геймер» ретінде шақырды, бұл сол кезде ерекше болса да, киберспортшы ретінде емес еді.

Одан бері 30 жылдан астам уақыт өтті, біз әлі де дәл соны естуді жалғастырып жатырмыз. Енді – Twitch платформасының чатында, PUBG, CS:GO, Dota 2 дауыстық чаттарында. Мұның бәрі нақты бір дисциплина немесе турнир туралы емес. Бұл жалпы сезім туралы: әйелдерге алдын ала сенімсіздік білдіріліп, оларды киберспорт сахнасында елестетпеген кездегі жағдай.

Әйелдер киберспортының «үнсіз революциясы» 2024 жылы беделді IEM Katowice турнирінде болды. Сахнаға Imperial Female командасы шығып, ешқандай «ерекше шарттар» талап етпестен, ерлер құрамдарына қарсы тең дәрежеде ойнады. Және мұны лайықты түрде істеді. Олардың матчтары трансляцияларға ондаған мың көрерменді тартты, ал көптеген сарапшылар: бұл наразылық актісі емес, жеңіс үшін әдемі ойын болғанын атап өтті.

Кейін Forbes Woman басылымы осы құрамдағы екі ойыншыдан сұхбат алды, олар дәл осы әйелдер геймингі мәселелеріне қатысты сұрақтарға жауап берді, ал қыздар турнирлердің ерлер мен әйелдерге бөлінуі туралы былай пікір білдірді:

Біз CS:GO бойынша жоғары деңгейлі турнирде өнер көрсеткеніне қарамастан, Imperial Female командасының қыздары әлі де «практикалық» деп бүркемеленген теріс қарым-қатынасқа тап болып жатқанын қорытындылаймыз. Ерлер құрамалары көбінесе киберспортшы әйелдермен жаттығудан бас тартуын «пайдасыз» және «қызықсыз» екендігімен дәлелдейді – өйткені олар әлсіз және қажетті жүктемені бере алмайды, «бұл турнирге дайындық емес».

Кедергілер туралы сөз болғанда, жалған идеалдандыруға берілмеу маңызды. Әйелдер командалары мен қауымдастықтары да мінсіз бола бермейді. Кез келген басқа ортадағы сияқты, мұнда да өзінің қақтығыстары, наразылықтары және түсініспеушіліктері бар – және, өкінішке орай, кейде бұл әйелдер киберспортының ішкі өсуіне нұқсан келтіреді.

Әйелдер стегі кейде сыртқы қысымнан емес, ішкі кернеулерден ыдырап кетеді. Мобильді киберспортта командалардың ретушсіз фотосуреттері бар «ойыншы картасына» қатысты келіспеушіліктерге байланысты турнирлерге қатысудан бас тартқан жағдайлар болған. Түрлі платформаларда күрделірек жағдайлар туралы ақпарат табуға болады: шулы қақтығыстар, жеке ақпараттың жария болуы, гендерлік сәйкестік және турнирлерге қатысу мәселелерін талқылау. Дегенмен – бұл әйелдер киберспортының дамуына нүкте қоюға себеп емес, бірақ ол күшейтілген тәртіпке, қақтығыстарды шешу тәжірибесіне және жақсы менеджерлерге мұқтаж.

Бүгінде мүмкіндіктер көбейген сияқты. Қыздардың киберспорттағы жолы әлі де жаттығулармен және командалық жұмыспен ғана емес, сонымен қатар кадр сыртында қалатын – жеккөрушілік, күмәндар, теріс қарым-қатынаспен де байланысты. Бұл туралы MLBB бойынша әйелдер сахнасының қатысушыларының бірі айтып береді:

Teen Vogue басылымы Эмси — киберспортшы және Team Liquid командасының мүшесі, әлемдік аренадағы ең танымал ұйымдардың бірінің тарихын баяндады. Сырттай қарағанда, қыз өзіне сенімді, күшті, мақсатты көрінеді, бірақ оның бұл сенімділікке жету жолы оңай болған жоқ.

Киберспортшы дауыстық чаттан қорқуды жеңгеннен кейін, оның тәсілі қарапайым болды: қыздарды нағыз ойыншылар сияқты ойнауға үйрету. Картаны түсінумен, дұрыс позицияланумен, ретейкте сенімділікпен, ең бастысы — Discord-қа кіргенде дірілдемейтін дауыспен.

ТМД аймағы мен Еуропада серпіліс енді ғана қарқын алса, АҚШ-та гейминг индустриясында тұрақты форматтар қалыптасып үлгерді. Бұған жарқын мысал – the*gamehers платформасы. Бұл жай ғана қауымдастық емес:

• мұнда онлайн және офлайн турнирлер өткізіледі,
• тәлімгерлік және мансаптық бағдарлау бағдарламасы жұмыс істейді,
• іс-шаралар мен оқу курстары ұйымдастырылады,
• өмірін геймдевпен немесе киберспортпен байланыстырғысы келетін қыздарға гранттар мен стипендиялар беріледі.

Бұл платформаны тек технологиялық компаниялар ғана емес, сонымен қатар күтпеген қатысушылар – мысалы, Burberry қолдайтыны ерекше назар аудартады. Иә, дәл сол торлы британдық бренд. Олар тек насихаттауға ғана емес, сонымен қатар жаңа бастаған геймер қыздар мен контент жасаушыларға арналған нақты бағдарламаларды қаржыландырады.

Әйелдер геймингі мен киберспорты – өсіп келе жатқан, қателесетін, өзімен және әлеммен дауласатын қозғалыс. Бір жағынан – нақты жетістіктер, алғашқы ареналар, көрермендер, брендтер, ал екінші жағынан – ішкі қақтығыстар, күйіп қалу және шекаралар мен ережелер туралы күрделі әңгімелер. Дегенмен, нағыз қауымдастық – бәрі тегіс жерде емес, керісінше, берілмейтін және қателіктерден үйренетін жерде. Бірақ осының бәрінде – өсу бар.